Polska mitologia żałobna

autor zdjęcia: Chris Niedenthal

źródło: Forum

Ks. Jerzy Popiełuszko z Barbarą Sadowską, matką zamordowanego przez esbeków Grzegorza Przemyka. Warszawa, 19 maja 1983 roku. Za półtora roku Polską wstrząśnie mord na kapelanie Solidarności

źródło: ze zbiorów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa/FORUM

Pochówek Adama Mickiewicza na Wawelu jako demonstracja patriotyczna. 4 lipca 1890 roku

źródło: NAC

Ostatnia droga Józefa Piłsudskiego. Kraków, 17 maja 1935 roku

źródło: Bloomberg

Żałoba po Janie Pawle II. Polacy pokazali swoją najpiękniejszą twarz. Warszawa, 3 kwietnia 2005 roku

W PRL manifestacyjne pogrzeby dawały siłę antykomunistycznej opozycji. I Adam Michnik, i Antoni Macierewicz byli przekonani, że działaczy właśnie zaczynających pomagać represjonowanym robotnikom z Radomia i Ursusa silnie zintegrował pozornie apolityczny pogrzeb Antoniego Słonimskiego.

Pod koniec lat 80. dla tygodnika „Ład" napisałem tekst o wystawie, które odbyła się w jednym z wrocławskich kościołów. Ekspozycja ta była wielkim wydarzeniem, bo po raz pierwszy dokumentowała to, co się działo na Cmentarzu Osobowickim w latach 1945–1956.

Pochowano tam prawie 350 osób ofiar terroru komunistycznego, w tym prawie 90 skazanych na śmierć i straconych. Eksponaty na wystawie mówiły o tym, co działo się na cmentarzu, jak mordowano ofiary. Mój tekst był opisem tego, co widziałem, i tego, jak postępowali komuniści z ofiarami. Cytowałem starannie za autorami wystawy zebrane relacje i fakty.

Początkowo cenzor długo nie chciał puścić artykułu, ale po kilku tygodniach w końcu się zgodził. Moja relacja ukazała się z ingerencjami. A ponieważ można było już mówić oficjalnie o zbrodniach stalinowskich, wszystkie okrutne detale znalazły się w druku. Ingerencji było bardzo dużo, bo cenzor doszedł do wniosku, że wystawa była nielegalna, a o tym nie mogłem pisać. Wypadły więc wszystkie niewinne sformułowania w rodzaju: „na wystawie widzimy", „autorzy pokazują", „w kościele jest" i tak dalej.

Po publikacji tekst wyglądał tak: zaznaczenie ingerencji cenzora, zbrodnia, ingerencja, opis zbrodni, ingerencja, zbrodnia, ingerencja, liczba ofiar, ingerencja...

Efekt był piorunujący, dostałem mnóstwo telefonów, natychmiast odezwali się do...