Paradoksy irańskiej nowoczesności

autor zdjęcia: Morteza Nikoubazl / NurPhoto via AFP

źródło: Rzeczpospolita

Islamska Republika Iranu jest formalnie państwem z konstytucją i obieralnymi, republikańskimi strukturami władzy. Rzeczywistym przywódcą kraju jest jednak szyicki duchowny ajatollah Ali Chamenei, niegdyś działacz religijnej opozycji przeciwko rządom szacha Mohammada Rezy Pahlawiego

Dlaczego reżim islamski od prawie pół wieku utrzymuje się przy władzy, choć cierpi na niezliczoną liczbę problemów? Dlaczego znajduje wsparcie na Wschodzie i Zachodzie? W czyim interesie jest niestabilność Bliskiego Wschodu? Czy Irańczycy rzeczywiście chcą demokracji?

Współczesny Zachód mierzy się z zagrożeniem, które dawno wykroczyło poza wąsko rozumiany „islamski fundamentalizm” i przybrało postać masowej islamizacji. Nie mamy do czynienia jedynie ze spontanicznymi migracjami, lecz z planową polityką zmiany demograficznej. Przed zagrożeniem tym dawno ostrzegały już takie postaci, jak Oriana Fallaci, Michel Houellebecq czy Bogusław Wolniewicz. W tym kontekście XX-wieczna historia Iranu stanowi dla nas przestrogę. Pokazuje, jak gwałtowna w przebiegu i skutkach może być zmiana paradygmatu z sekularnego na religijny.

Oczywiście wprowadzenie reżimu islamskiego w Iranie nie wynikało jedynie z powierzchownych uwarunkowań historii najnowszej. Stały za nim setki lat problematycznego dziedzictwa, i – ostatecznie – podboju arabskiego, który z rdzennej perspektywy irańskiej należy uznać za kolonialny. Rewolucja islamska z 1979 r. pokazała, że kultura i społeczeństwo o zdecydowanie archaicznym, tradycjonalistycznym charakterze potrafią posłużyć się możliwościami oferowanymi przez nowoczesność. W sprzyjających okolicznościach tradycja może z sukcesem przechwycić nowoczesne formy i instrumenty, upokarzając nowoczesność i dowodząc, że jej normatywne treści ideologiczne wcale nie są takie pewne i nieubłagalne.

Historia potrafi znienacka przyśpieszać i niezauważalnie...