W pułapce pułapki Tukidydesa

autor zdjęcia: Brendan Smialowski

źródło: Rzeczpospolita

Kto tu się będzie śmiał ostatni? Xi Jinping i Donald Trump w pekińskiej Świątyni Nieba, 14 maja 2026 r.

Tak jak Sparta nie pokonała Aten dzięki geniuszowi strategicznemu, lecz dzięki cierpliwości i umiejętności dania rywalowi czasu na popełnianie błędów, tak wydaje się, że i Chiny nie muszą dziś „rzucać wyzwania” USA w sensie mocarstwowego prężenia muskułów. Wystarczy, że będą trwać, konsekwentnie realizując własne cele.

Przez ostatnie lata w publicystyce i analizach geopolitycznych zawrotną karierę zrobiła koncepcja tzw. pułapki Tukidydesa. Najlepiej świadczy o tym fakt, że podczas majowych rozmów między przywódcami Chin i USA odniósł się do niej publicznie Xi Jinping. W największym skrócie: kiedy rosnące mocarstwo zaczyna zagrażać obecnemu hegemonowi, wojna staje się bardzo prawdopodobna. Według tych analiz (prezentowanych szeroko na łamach prasy i książek, na czele ze „Skazani na wojnę? Czy Ameryka i Chiny unikną pułapki Tukidydesa?” Grahama Allisona) Stany Zjednoczone mają być tu nowoczesną Spartą, natomiast Chiny – nowymi Atenami, a historia wojny peloponeskiej rzekomo dostarcza nam niemal matematycznego wzoru na nadchodzącą katastrofę.

Problem jednak w tym, że porównanie to okazuje się nie tylko powierzchowne, ale wręcz intelektualnie leniwe. Co gorsza – więcej zaciemnia niż wyjaśnia, przerabiając jedno z najważniejszych dzieł politycznej refleksji w publicystyczny slogan.

Tukidydes i jego „Wojna peloponeska” wciąż mają nam wiele do zaoferowania w próbie analizy współczesnej natury imperializmu. Warunek jest jeden: musimy… odwrócić powyższe przypisanie ról. Jeśli któreś z obecnych państw przypomina Ateny i ich imperium z V w. p.n.e., to w żadnym wypadku nie są to Chiny. To Stany Zjednoczone – tak ze swoją retoryką „wolności” i „demokracji” oraz poczuciem dziejowej...