Kto komu ukradł księżyc

autor zdjęcia: BARTEK SYTA

źródło: Rzeczpospolita

Piotr Nowak

źródło: Rzeczpospolita

Żydzi i ich historia udzielają całemu światu przykładów i lekcji, o których mówi się zbyt mało.

Żydów już nie ma i więcej nie będzie – pisze Piotr Nowak, powołując się na Marka Edelmana. Dzisiejsi mieszkańcy Izraela niewiele mają wspólnego z narodem, dla którego Polska była domem przez blisko tysiąc lat i który wyniszczyła Zagłada. Żydzi, kiedy zaczęli budować swój nowoczesny nacjonalizm, chcieli „ukraść Polakom księżyc”, czyli wykształcić narodową podmiotowość, której jedni i drudzy nie mogli posiadać jednocześnie w tym samym kraju. Według polskich relacji, mieli na to dwie szanse: najpierw w późnym caracie, gdy Rosjanie zmusili do migracji nad Wisłę tysiące litwaków; potem po 1945 r. , gdy Polskę zajęły armie Stalina.

Dlaczego jednak nie powstała Judeo-Polska? Tak naprawdę Polacy przeceniali siłę polityczną Żydów. Rosjanie zaś nie wspierali Żydów bezinteresownie, lecz prędzej czy później urządzali pogromy i nagonki. Nowak przywołuje relacje pisarzy, od Zygmunta Krasińskiego po Marię Dąbrowską, a także Mariana Zdziechowskiego i Floriana Znanieckiego, zatroskanych o los Polski. Rekonstruuje przeszłość ze świadectw wybitnych umysłów, a nie z danych, które można uznać za obiektywne. Takie jest prawo eseisty. Z jednej strony, pisze Nowak, za hipotetyczną wizją Judeo-Polski nie stały „żadne realne plany, żaden »spisek żydowski« ani chęć przejęcia Polski czy też jej...