Rozmyślania o Malraux w cieniu Angkoru

autor zdjęcia: archiwum autora

źródło: Rzeczpospolita

Przyroda na dobre rozgościła się w Ta Prohm, ofiarowując przybyszowi najmocniejsze wizualne przeżycia

autor zdjęcia: Ulf Andersen / Aurimages via AFP

źródło: Rzeczpospolita

André Malraux (1901–1976) – pisarz i polityk. Pełnił urząd ministra kultury w rządzie de Gaulle’a

autor zdjęcia: archiwum autora

źródło: Rzeczpospolita

Autor wraz z małżonką w Angkor Thom – pierwszej stolicy imperium khmerskiego

autor zdjęcia: archiwum autora

źródło: Rzeczpospolita

Sakralne obiekty stały się potężnym globalnym magnesem turystycznym. W 1986 r. odnotowano w Archeologicznym Parku Angkor 560 odwiedzających, w 2025 r. – ponad 2 miliony

André Malraux (1901–1976) to francuski pisarz, znawca sztuki i polityk. Podawał się za orientalistę i archeologa, lecz nie posiadał wyższego wykształcenia. W 1923 r. wizyta w Angkorze odmieniła jego życie.

Są pisarze, których czyta się przy biurku, w ciszy, z ołówkiem w ręku. Są inni, których trzeba czytać w drodze, w pyle, w tropikalnym upale, z koszulą przyklejoną do pleców i z poczuciem, że każde zdanie prowadzi nie do następnego akapitu, lecz do kolejnej świątyni, rzeki, granicy albo ruiny. André Malraux należy do tych drugich. Nie jest dla mnie autorem bibliotecznym, oswojonym, starannie ustawionym na półce obok innych klasyków XX w. Jest raczej towarzyszem niewygodnym, drażniącym, pełnym sprzeczności; człowiekiem, którego nie potrafię ani bez reszty podziwiać, ani łatwo potępić.

Byłem w Angkorze wiele razy. Napisałem o nim dwie książki. Widziałem go o świcie, kiedy pierwsze światło dotykało wież Angkor Watu jak palce ślepca badającego twarz ukochanej. Widziałem go w południowym upale, kiedy kamień parzył dłonie, a powietrze stało nieruchomo jak w zamkniętej kaplicy. Widziałem Angkor niemal pusty, jeszcze nieoblepiony tłumem turystów. I widziałem go później, gdy ludzie z telefonami w dłoniach przesuwali się po galeriach jak wielobarwny hałaśliwy potok. Znam zapach wilgotnego piaskowca, lepki oddech dżungli, nagłe trzaski gałęzi, majestat drzew, które nie tyle rosną przy ruinach, ile biorą je z powrotem w posiadanie. Widziałem Ta Prohm, gdzie figowce...