Rewolucja z konstytucją w tle

autor zdjęcia: Wikipedia

źródło: Rzeczpospolita

Obrońcy Tazbiru w trakcie starć z lat 1908–1909 r.

O skali upadku Iranu na początku XX wieku niech świadczy fakt, że urzędnicy państwowi otrzymywali wynagrodzenie w cegłach z rozbieranych w tym celu budynków publicznych.

Na początku XX wieku Persja – jak do 1935 r. nazywał się współczesny Iran – liczyła ok. 10 mln mieszkańców, z czego co czwarty prowadził koczowniczy tryb życia. Pod względem religijnym była w zasadzie jednolita – ponad 90 proc. stanowili muzułmanie, w zdecydowanej większości szyici. Pod względem etnicznym i językowym daleko było jej jednak do podobnej homogeniczności. Dziewięciu na dziesięciu Persów utrzymywało się z rolnictwa i hodowli. Ze względu na fatalny stan dróg i brak kolei nie istniał jednolity rynek krajowy, zamiast tego kilka słabo ze sobą powiązanych rynków lokalnych. Zdarzało się, że w jednej prowincji były nadwyżki zboża, podczas gdy w sąsiedniej panował głód. Gospodarowanie utrudniał niedobór wody (poza prowincjami leżącymi nad Morzem Kaspijskim) i koncentracja własności ziemskiej w rękach rodów arystokratycznych. Przemysł, poza wydobywczym, nie istniał. Kraj słynął za to z wyrobu dywanów.

Formalnie pełnia władzy skupiała się w rękach szacha z dynastii kadżarskiej. Pod koniec XIX wieku nastąpiła powolna, lecz postępująca erozja władzy centralnej i rozkład instytucji politycznych. Zabójstwa polityczne, krwawe niepokoje, intrygi, nepotyzm, korupcja i okradanie kasy państwowej należały do stałych kanonów perskiego życia politycznego. Sprzyjał temu chroniczny od 1892...