Chłopi pańszczyźniani nie byli niewolnikami

autor zdjęcia: mat. pras.

źródło: Rzeczpospolita

Ludowa historia Polski jest lansowana przez środowiska lewicowe i często pisana pod tezę marksistowskiej walki klas. Nie powinna być jednak badana w kontrze do ziemiaństwa. Nie oczekujemy hagiografii, tylko rzetelności i unikania paszkwili.Rozmowa z Marcinem K. Schirmerem, prezesem Polskiego Towarzystwa Ziemiańskiego

Kim jest dziś ziemianin – czy to przede wszystkim osoba posiadająca majątek, czy raczej ktoś, kto identyfikuje się z pewną kulturą, wartościami, etosem i ciągłością historii rodzinnej?

Ziemian w dawnej formie – takich, jacy funkcjonowali w XIX wieku czy w okresie międzywojennym – już nie ma. Przypomnijmy, że w wyniku dekretu PKWN z 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej komuniści znacjonalizowali wszystkie majątki ziemskie bez odszkodowania, zabierając ich dotychczasowym właścicielom nie tylko ziemię, ale także domy rodzinne. Tym samym warstwa ziemiańska jako zorganizowana grupa społeczna, dysponująca zapleczem gospodarczym, a przez to niezależna ekonomicznie, została zlikwidowana. Dziś możemy mówić raczej o środowisku postziemiańskim, czyli osobach odwołujących się do historii i tradycji ziemiańskich i wyznających kanon wartości, który tej warstwie przyświecał.

Na czym polega takie kultywowanie ziemiańskiego etosu?

Powiem przewrotnie: reforma rolna spowodowała swoisty przewrót – zwycięstwo ducha nad materią. Zostaliśmy pozbawieni majątków i możliwości życia z ziemi, ale środowisko, choć rozproszone i w większości przymusowo przeniesione do miast okazało się silniejsze i przetrwało. Dziś ci ludzie na pierwszy rzut oka niczym nie wyróżniają się z tłumu, ale rozpoznają się dzięki łączącym ich nieformalnym więzom rodzinnym, genealogicznym,...