Z dziejów odwagi w Polsce

autor zdjęcia: Jakub Ostałowski

źródło: Fotorzepa

Romaszewscy mówią o tych, z którymi się poróżnili, którzy wybrali inną drogę, z niedowierzaniem, zdumieniem, żalem. Ludwika Wujec – z nieskrywaną, podszytą lekceważeniem niechęcią i z poczuciem absolutnej wyższości

autor zdjęcia: Tomasz Michalak

źródło: Fotonova

W jednym kadrze… Zebranie członków i współpracowników KSS KOR w mieszkaniu Jacka Kuronia w styczniu 1980 r.. Od lewej: Wacław Holewiński, Jan Cywiński, Henryk Wujec, Zofia Romaszewska, Jan Lityński

źródło: Plus Minus

„Wujec: związki przyjacielskie”. Z Ludwiką Wujec rozmawia Michał Sutowski Wydawnictwo Krytyki Politycznej Warszawa, 2013

źródło: Plus Minus

„Romaszewscy. Autobiografia”. Ze Zbigniewem, Zofią i Agnieszką Romaszewskimi rozmawia Piotr Skwieciński Wydawnictwo Trzecia Strona, Warszawa 2014

Dziesiątki świetnych scen z podziemnego życia, wyraziste portrety ludzi tamtego czasu, żal za spełnieniem, którego nie przyniósł rok 1989. Rozmowa-rzeka Piotra Skwiecińskiego z rodziną Romaszewskich to jedna z tych książek, w trakcie lektury których zdumiewamy się, że nie powstały wcześniej.

Wygląda na to, że po ćwierć wieku doczekaliśmy się kolejnej fali rozmów-rzek o dekadzie lat 80., dekadzie, podczas której dokonała się dekompozycja i rozsypka PRL, a z pozostałego po nim gruzowiska usypano fundamenty III RP. Tamte rozmowy rzeki, w sporej części wydawane przez niesławną, nomenklaturową oficynę BGW, więcej zaciemniały, niż odsłaniały; triumfalizm zwycięzców łączył się w nich (jak w „Przepraszam za »Solidarność«", owocu indagowania Zbigniewa Bujaka przez Janusza Rolickiego) z ostentacyjnym antyheroizmem i na dobrą sprawę o działalności najgłębszego podziemia dowiedzieć się można było tyle, co z niszowej, mimo kilku wznowień, „Konspiry".

Podejmowane od kilku lat próby rozmów z bohaterami tamtej dekady brzmią już zupełnie inaczej: z reguły są podsumowaniem, w najlepszym razie zwycięstwa, zdumiewająco często jednak – porażki, choć przecież wspominają swój czas premierzy, ministrowie, senatorzy. Rozmówców stać na dystans, ujawnienie różnych zetlałych po ćwierćwieczu anegdot – przede wszystkim jednak w rozmowach z Ludwikiem Dornem, z Jarosławem Kaczyńskim, z Jadwigą Staniszkis czy z Janem Rokitą wyczuwalny jest zarówno uniwersalny smutek przemijania, jak i żal politycznego niespełnienia. A obok tego – ogromna, trudna dziś do wyobrażenia uroda tego, co „nam się wydarzyło" przez tych kilkanaście lat, od Marca do Grudnia i...