Człowiek demokratyczny: kim jest, kim może się stać

autor zdjęcia: adda_nowacka

źródło: Rzeczpospolita

W drugiej połowy XVIII wieku we Francji świat stałości odchodził w przeszłość. Jego miejsce zastępowała nowa, płynna rzeczywistość. Zmiana, a nie trwanie, zdawała się teraz naczelną zasadą bytu.

Ale historia! Podobno napisał pan arcydzieło!”, miał powiedzieć Tocqueville’owi jego zaskoczony wydawca, Charles Gosselin. W rzeczy samej, publikacja pierwszego tomu „O demokracji w Ameryce” okazała się niemałym suk­cesem, a pierwszy nakład książki, obliczony na ostrożne pięćset, a może siedemset egzemplarzy, rozszedł się nad­spodziewanie szybko. Sam Gosselin był przekonany, że dzieło młodego arystokraty nie zyska szerokiego kręgu odbiorców i podobno nawet nie kłopotał się czytaniem rękopisu. Tymczasem, zanim Tocqueville zdołał napisać drugi tom, pierwszy miał jeszcze sześć wznowień.

Pojawienie się książki nie tylko odnotowały najważ­niejsze francuskie gazety („Journal des débats”, „Gazette de France”, „L’ami de la religion et du roi”, „Le Consti­tutionnel”, „Le Temps”, „Revue républicaine”, „Revue européenne”), ale na łamach niektórych z nich toczyły się również dotyczące jej polemiki („Les Débats” i „Le National”). W zdecydowanej większości były to recenzje pozytywne, chwalące intelektualny rozmach autora oraz jego przenikliwe obserwacje dotyczące społeczeństwa amerykańskiego.

Alexis de Tocqueville stał się w ten spo­sób jedną z bardziej rozchwytywanych postaci paryskich salonów. Chateaubriand miał wprowadzić młodego Toc­queville’a do towarzystwa pani Récamier „w taki sposób, by ludzie niepiszący stali się moimi wielkimi...