Oczami bezbronnych

autor zdjęcia: Eugeniusz Lokajski ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego

źródło: Rzeczpospolita

Cywilne ofiary niemieckiego terroru w czasie Powstania Warszawskiego, wrzesień 1944 r. Ruiny restauracji „Adria” przy ul. Moniuszki 10

autor zdjęcia: Bundesharchive

źródło: Rzeczpospolita

„Ewakuacja”, czyli nakazany przez Niemców exodus ludności cywilnej Warszawy po kapitulacji powstania

„Najwyższą cenę powstańczego zrywu zapłacili cywile. To oni stracili fundamenty swojego życia, ale gdy czasem ośmielali się skarżyć, słyszeli, że »nie o domy tu chodzi, lecz o wolność«” – opowiada Nina Majewska-Brown, autorka książki „Moja ukochana Warszawa. Wspomnienia z Powstania Warszawskiego”.

W swojej najnowszej książce „Moja ukochana Warszawa. Wspomnienia z Powstania Warszawskiego” oddaje pani głos cywilom, świadkom sierpniowego zrywu. Jest to sytuacja o tyle niestandardowa, że przeważnie patrzymy na to z perspektywy powstańców. Dlaczego zdecydowała się pani skierować tym razem uwagę na ludność cywilną? Czy pani publikację można odczytać jako kontynuację drogi otwartej w literaturze przez Mirona Białoszewskiego – jako słuchanie tych, którzy nie bili się z bronią w ręku, ale walczyli po prostu o przeżycie?

Oddaję głos cywilom, bo to oni zapłacili najwyższą cenę powstańczego zrywu. Nikt ich nie uprzedził, nie zapytał o zdanie ani nie poinstruował, co mają robić. Powstanie spadło na nich jak grom z jasnego nieba. W pierwszych numerach „Kuriera Powstańczego” umieszczano, co prawda, różne zalecenia i wytyczne, np. o gromadzeniu wody, unikaniu „gołębiarzy”, oddawaniu koców powstańcom, itp. Jednak nie znajdziemy ani jednego słowa o tym, co mają zrobić zwykli mieszkańcy, aby ochronić siebie i swoje rodziny. Co mają począć seniorzy, rodziny z dziećmi, kobiety w ciąży, chorzy i niepełnosprawni… długo by tu wymieniać. Pozostawieni sami sobie cywile musieli toczyć w zrujnowanej Warszawie walkę o życie. Zazwyczaj mówimy i pamiętamy o tych, którzy walczyli,...