Obawa rychłej śmierci spadkodawcy(1)

Wysoce ocenne, zdaniem Sądu Najwyższego, jest uznanie stanu osoby sporządzającej testament w formie ustnej za stan, w którym zachodzi obawa rychłej śmierci (postanowienie SN z 9 lipca 2019 r., IV CSK 18/19, orzecznictwo SN dostępne pod adresem www.sn.pl, poza wyraźnie wskazanymi źródłami).

Ocena sądu w zakresie tego, czy w konkretnym stanie faktycznym zaistniała w świadomości testatora obawa rychłej śmierci, uzasadniająca sporządzenie testamentu ustnego, nie jest zadaniem łatwym i powinna zostać przeprowadzona w sposób wnikliwy z uwzględnieniem wszystkich okoliczności i zachowaniem dużej dozy ostrożności, gdyż przeprowadzenie jej w sposób wadliwy może doprowadzić do unicestwienia woli testatora, który ze względu na stan zdrowia zagrażający jego życiu mógł jedynie sporządzić testament szczególny (postanowienie SN z 22 maja 2019 r., IV CSK 112/18, z odwołaniem się do postanowienia SN z dnia 21 stycznia 2011 r., III CSK 98/10).

Wprawdzie art. 670 k.p.c. był kilkukrotnie nowelizowany, ale dostrzeżenia wymaga też stanowisko Sądu Najwyższego, który stwierdził, że na uczestnikach postępowania ciąży obowiązek zgłaszania zarzutów i dowodów, jednak obowiązek działania sądu z urzędu jest tu znacznie bardziej uzasadniony niż w innych sprawach, zaś skoro ustalenie przesłanki ważności testamentu ustnego w postaci obawy rychłej śmierci wymaga z reguły...