Jak Filadelfia zainspirowała Europę

autor zdjęcia: Polona

źródło: Rzeczpospolita

Jan Piotr Norblin, „Zaprzysiężenie Konstytucji 3 maja 1791 r.”

autor zdjęcia: BNF

źródło: Rzeczpospolita

Jean-Pierre Houël, „Zdobycie Bastylii, 14 lipca 1789 r.”

Deklaracja Niepodległości nie zatrzymała się na atlantyckim brzegu. Choć powstała latem 1776 r. jako akt zerwania trzynastu kolonii z Koroną brytyjską, szybko zaczęła żyć własnym życiem poza Ameryką.

null

W Europie nie tyle kopiowano jej brzmienie, ile wsłuchiwano się w jej polityczny sens, w przekonanie, że wspólnota polityczna może odwołać się do praw naturalnych, woli narodu i prawa do samostanowienia. Echo Filadelfii pobrzmiewało w Paryżu 1789 r., w Warszawie doby Sejmu Wielkiego, a później – także w XIX-wiecznych sporach o wolność, konstytucję i niepodległość.

Była ona zarazem dokumentem doraźnym i tekstem o znacznie szerszych ambicjach. Z jednej strony uzasadniała decyzję o zerwaniu z Wielką Brytanią i miała przekonać opinię publiczną, zarówno amerykańską, jak i zagraniczną, że bunt kolonii nie jest aktem politycznej samowoli. Z drugiej – odwoływała się do języka praw naturalnych, zgody rządzonych i prawa społeczeństwa do odrzucenia władzy, która narusza podstawowe wolności. To właśnie ta podwójna natura Deklaracji sprawiła, że jej oddziaływanie okazało się znacznie trwalsze niż sama wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

null

Akt politycznej legitymizacji

null

Europa nie otrzymała z Filadelfii gotowego modelu ustrojowego, który można było po prostu przenieść na inny grunt. Deklaracja Niepodległości nie była konstytucją ani szczegółowym projektem nowego państwa, lecz aktem politycznej legitymizacji,...