Naukowa deklaracja niepodległości

Brak własnego państwa stworzył fenomen polskiej nauki na uchodźstwie, która na zawsze pozostawiła symbol Ojczyzny wpisany do tablicy Mendelejewa.

Zamiast o laboratorium mówiono o „lekcjach szycia”, „próbach chóru” albo „schadzkach literackich”. Wykłady zapisywano jak przepis na zupę albo domowe lekarstwo. Sprzęt laboratoryjny musiał być w pełni mobilny. Szkło, odczynniki i palniki spirytusowe trzymano w specjalnych, łatwych do transportu kufrach podróżnych lub ukrywano wewnątrz fałszywych ścian. Aparaturę rozstawiano tuż przed zajęciami i pakowano natychmiast po ich zakończeniu. Na stołach obok probówek zawsze leżały rozłożone karty do gry i nuty oraz stały filiżanki z kawą.

W razie pukania do drzwi studenci mieli wyznaczone role – w ciągu kilkudziesięciu sekund odczynniki lądowały pod łóżkiem lub w skrytkach, a zgromadzeni przy stole udawali huczne imieniny, wieczór brydżowy lub próbę muzyczną. Zapach chemikaliów tłumiono natychmiastowym parzeniem mocnej kawy, paleniem tytoniu lub rozlewaniem intensywnych perfum.

Maskowanie laboratoriów i pracowni naukowych przed carską tajną policją było majstersztykiem konspiracji, logistyki i improwizacji. O ile wykład humanistyczny wymagał jedynie pokoju, krzeseł i książek, o tyle nauki matematyczno-przyrodnicze – na które uczęszczała m.in. Maria Skłodowska – wymagały odczynników, probówek, mikroskopów i pieców. Wykrycie takiego sprzętu...