Powstanie Warszawskie – cena wolności, testament pokoju

źródło: Rzeczpospolita

Odkąd pamiętam, w moim domu rodzinnym Powstanie Warszawskie było niczym stały i bardzo szanowany członek rodziny, który zawsze zajmował u szczytu stołu niewidzialne krzesło.

Powstanie „przechodziło” przez każde imieniny, wsiąkało w wigilijny opłatek i niedzielny rosół, niezależnie od tego, czy spędzałem z rodzicami ten czas u jednych czy u drugich dziadków. Rozmowy o lecie 1944 r. nie były jedynie zbiorem oderwanych wspomnień z walczącego Mokotowa, Starego Miasta, Żoliborza czy Woli. Były wspólnym odziedziczonym oddechem, rodzajem podskórnego cienia, który kładł się na każdym naszym spotkaniu.

Spoglądałem na moich dziadków, ich rodzeństwo, kuzynów i przyjaciół jak nieustannie mieszają wspomnienia radosne i bardzo smutne. Wybuchali śmiechem, czasami coś podśpiewywali. Ale nagle potrafiła też zapanować przeszywająca cisza. Babcia wstawała i wychodziła do kuchni, gdzie widziałem, że wyciera łzy z oczu. Dziadek błądził spojrzeniem po pustej ścianie, najwyraźniej nie potrafiąc się wyrwać z labiryntu bolesnych wspomnień. Drugi, ten od strony ojca, w takich chwilach nerwowo i gwałtownie skręcał na bezpieczniejsze tory rozmowy.

Kiedyś, jak to bywa u niewiele rozumiejących dzieci, zapytałem go, ilu zabił Niemców. Stary człowiek spojrzał na mnie lodowatym wzrokiem. Mimo że kulał – to była jego pamiątka po powstaniu – raptownie wstał z fotela i z nieskrywanym gniewem rzucił w moim kierunku: „takich pytań nigdy i nikomu się nie...