Absorpcja, autarkia i granica opłacalności imitacji

Skoro PKB per capita przestaje rosnąć w Niemczech, Francji i Wielkiej Brytanii, to czy dalsza konwergencja do poziomu Zachodu w ogóle ma jeszcze sens jako cel strategiczny?

Teza Krzysztofa Mazura o „państwie absorpcyjnym” („Polska z kulą u nogi”, „Plus Minus”, 18-19 lipca 2026 r.) opisuje ostatnie cztery dekady tak, jakby absorpcja była polskim stanem naturalnym, a podmiotowość – ambicją dopiero do wynalezienia. To nie jest jednak spór o coś, czego Polska nigdy nie próbowała. XX wiek dał nam dwa „eksperymenty” w przeciwnych kierunkach, a ich wyniki są bardziej pouczające niż sama dychotomia absorpcja–podmiotowość, bo pokazują, że każdy z modeli zawodzi z innego powodu ekonomicznego.

II Rzeczpospolita była w gruncie rzeczy pierwszym polskim państwem absorpcyjnym. Górnośląski przemysł ciężki: węgiel, stal, cynk, w dużej części znajdował się w rękach kapitału francuskiego, belgijskiego i niemieckiego. Monopol zapałkarski oddaliśmy Szwedom. Stabilizację złotego w 1927 r. przeprowadzono pod nadzorem zagranicznych doradców finansowych, na zasadach bliskich programom Troiki, których doświadczyła Grecja, czy samego Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Pożyczka stabilizacyjna wiązała się z warunkowością i obecnością zagranicznego doradcy przy Banku Polskim. Struktura gospodarki pozostawała w większości agrarna, z niską wartością dodaną eksportu.

Jedynym poważnym wyłomem był Centralny Okręg Przemysłowy Eugeniusza Kwiatkowskiego, uruchomiony w 1936 r. – państwowy, planowy...