Dobrowolne umorzenie udziałów bez wynagrodzenia nie zawsze bezpieczne podatkowo

Sama poprawność umorzenia udziałów według prawa handlowego może nie wystarczyć. W obecnej praktyce organów niezbędne jest wykazanie, że ta transakcja może przynieść inne korzyści niż wyłącznie podatkowe.

Dobrowolne umorzenie udziałów bez wynagrodzenia od lat jest popularnym narzędziem w reorganizacjach spółek i grup kapitałowych. Wynika to przede wszystkim z praktycznej prostoty tej procedury oraz faktu, że pozwala ono na neutralne podatkowo przesunięcia wewnątrz grupy. Najnowsza odmowa wydania opinii zabezpieczającej z 9 grudnia 2025 r. (sygn. DKP16.8082.7. 2025) stanowi jednak istotną przestrogę dla podatników – pokazuje bowiem, że nie każde umorzenie udziałów bez wynagrodzenia będzie operacją bezpieczną podatkowo.

1. Nieodpłatne umorzenie udziałów a zasady prawa podatkowego

Zgodnie z art. 199 § 3 i n. Kodeksu spółek handlowych, udziały/akcje mogą być umorzone bez wynagrodzenia, jeżeli wspólnik wyrazi na to zgodę. Operacja ta jest co do zasady uznawana za neutralną na gruncie podatków dochodowych – skoro wspólnik nie otrzymuje środków, nie powstaje u niego przychód. Z kolei ze strony spółki, jak i pozostałych jej wspólników, skoro udziały (akcje) przestają istnieć, również nie ma miejsca zdarzenie, które mogłoby rodzić przychód.

Sytuacja uległa jednak zniuansowaniu wraz z wejściem w życie ogólnej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR). Organy podatkowe zaczęły wówczas badać nie tylko samą czynność umorzenia, lecz cały łańcuch zdarzeń,...