Ochrona środowiska w ustawie zasadniczej – model pośredni i realistyczny

Choć konstytucja nie przyznaje wprost prawa do życia w czystym środowisku, tworzy spójny system jego ochrony. Opiera się on na obowiązkach władz publicznych, zasadzie zrównoważonego rozwoju oraz odpowiedzialności każdego za stan przyrody.

radca prawny Aventum Kancelaria Prawna Radców Prawnych i Adwokatów Malik, Pokoj i partnerzy sp.p.

Ochrona przyrody na ziemiach polskich nie jest zjawiskiem nowym. Już w średniowieczu wprowadzane były ograniczenia w korzystaniu z lasów, ze zwierzyny czy z ryb, choć motywacje tych działań były odmienne od współczesnych. Jedne z pierwszych regulacji w tej dziedzinie wprowadził najwybitniejszy polski prawodawca tamtych czasów – Kazimierz Wielki. Chodziło przede wszystkim o interes władcy, bezpieczeństwo państwa oraz zachowanie zasobów będących elementem ius regale, czyli praw należnych władcy. Ochrona bobra za czasów Bolesława Chrobrego, zakazy wyrębu drzew w Statutach kazimierzowskich czy ochrona żubra i tura w epoce Jagiellonów miały charakter selektywny i instrumentalny. Nie były wyrazem troski o środowisko jako wartość samą w sobie, lecz środkiem do realizacji innych celów, przeważnie z zakresu polityki gospodarczej, i uzasadnione były określonymi interesami ekonomicznymi.

Dopiero rozwój cywilizacyjny, industrializacja oraz narastające skutki degradacji środowiska sprawiły, że w XX w. ochrona przyrody zaczęła być postrzegana jako odrębny problem prawny, wymagający szczegółowego uregulowania. W drugiej połowie tego stulecia prawo ochrony środowiska stopniowo wyodrębniało się jako samodzielna dziedzina, coraz silniej powiązana z prawem...