Pyrrusowe zwycięstwo Brytyjczyków i Amerykanów w Iranie

autor zdjęcia: INTERCONTINENTALE/AFP

źródło: Rzeczpospolita

19 sierpnia 1953 r. demokratycznie wybrany premier Iranu Mohammada Mosadeka został obalony. Na ulice Teheranu wyszli demonstranci opłacani przez CIA. Wysłane przeciwko nim czołgi zostały otoczone, a ich załogi złożone z ludzi lojalnych wobec szacha, poddały się bez oporu

źródło: Rzeczpospolita

Premiera Iranu Mohammada Mosadeka w 1953 r. przypuszczalnie by nie obalono, gdyby nie szanta­żował zalaniem rynku naftowego tanim surowcem, gdyż zamach stanu nie do­szedłby do skutku bez amerykańskiego zaangażowania.

Wilber i Darbyshire (Donald Wilber, agent CIA, Norman Darbyshire, agent MI6 – przyp. red.), opracowując operację „Ajax”, przyjęli trzy ważne za­łożenia: szach postąpi zgodnie z oczekiwaniami, pod warunkiem, że wywrze się nań dostateczną presję; Zahedi (gen. Fazlollah Zahedi, irański wojskowy, były minister spraw wewnętrznych – przyp. red.) przystąpi do działania, jeśli się dowie, że ma poparcie szacha; armia poprze raczej szacha niż Mosadeka. Krótko mó­wiąc, wszystko opierało się na postawie człowieka, o którym wiedziano, że jest kompletnie niewiarygodny.

Z tego powodu plan nie zobowiązywał monarchy do jakichś heroicznych czynów. Przewidywał podpisanie dwóch dekretów (firmanów). Pierwszy awansował Zahediego na szefa sztabu, drugi nakazywał wojskowym, bez względu na szarżę, podporządkowanie się rozkazom szefa sztabu, co powinno umoż­liwić pozbycie się Mosadeka. Jednak szach nie pałał miłością do Zahediego, uważał go za „nieodpowiedzialnego i niezrównoważonego awanturnika”, a Amerykanom powiedział, że „za nierozsądne uważa otwarte wystąpienie przeciw Mosadekowi, dopóki nie zostanie obalony mit o wielkości premiera”. Niepodpisanie dekretów oznaczało, że operacja „Ajax” zaczyna się sypać.

Wahania szacha

Nadzieje na zdopingowanie szacha do działania pokładano w Aszraf – jego zadziornej siostrze...