Koniec ubezwłasnowolnienia czy tylko zmiana szyldu?

Nowy model wsparcia w podejmowaniu decyzji zamiast ubezwłasnowolnienia ma zrównywać prawa wszystkich Polaków. Eksperci zastanawiają się, czy zaproponowane rozwiązania rzeczywiście zapewnią ochronę osobom, które jej potrzebują.

Rząd przyjął projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji. Konsekwencją ma być eliminacja ubezwłasnowolnienia. Ten krok wymusza konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (KOPN), którą Polska ratyfikowała w 2012 r. i już stosuje, z wyjątkiem art. 12, który mówi o równości wobec prawa. Z nim nie mogliśmy sobie poradzić przez przywiązanie do instytucji ubezwłasnowolnienia, której nie da się na gruncie tego artykułu obronić. Wynika z niego, że każdy jest podmiotem prawa i korzysta z tych samych praw, a zadaniem państwa jest stworzenie systemu, który to umożliwi. Tymczasem, jak pokazuje raport rzecznika praw obywatelskich podsumowujący 13 lat działania konwencji, w Polsce rośnie liczba wniosków o ubezwłasnowolnienie. W 2012 r. było ich 12 983, z czego sądy postanowiły o całkowitym lub częściowym ubezwłasnowolnieniu w 8220 sprawach. W 2024 r. takich wniosków było już 18 283. W 10 676 sprawach sądy zgodziły się na ubezwłasnowolnienie.

Projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji ma zastąpić ubezwłasnowolnienie, które bezterminowo i całkowicie pozbawia człowieka możliwości decydowania w swoich sprawach. Zamiast tego pojawią się asystenci prawni, kuratorzy wspierający, kuratorzy reprezentujący i pełnomocnicy rejestrowi. Jak wyjaśnia Ministerstwo Sprawiedliwości, głównym celem proponowanych regulacji jest pełna ochrona praw...