Nierozsądność sędziowska, czyli o bardzo wolnych sądach

Sędziowie potrafią kształtować praktykę i interpretację prawa, gdy odpowiada to ich potrzebom, natomiast w obszarach kluczowych dla społeczeństwa nie podejmują podobnych działań.

Ratyfikowana przez Polskę europejska konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w art. 6 ust. 1 stanowi, że „Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia (…)”. Europejski Trybunał Praw Człowieka, orzekający na podstawie tego aktu międzynarodowego, wielokrotnie stwierdzał, że przewlekłe prowadzenie spraw sądowych narusza konwencję, a za każde takie naruszenie stronie należy się odszkodowanie. Zdaniem Trybunału postępowania powinny być prowadzone sprawnie i bez nieuzasadnionych opóźnień. Z przepisu tego wywodzi się zatem zarówno zakaz przewlekłego prowadzenia spraw, jak i nakaz ich zakończenia w rozsądnym terminie.

Systemowy problem

Polska konstytucja z 1997 r., inspirowana standardami konwencji, wprowadziła do ustawy zasadniczej art. 45 ust. 1, zgodnie z którym: „Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd”. Także z treści tego przepisu wynika obowiązek prowadzenia postępowań sądowych bez zbędnej zwłoki.

Na poszanowanie tego prawa uchwalono ustawę z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora oraz w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, obowiązującą do dziś.

Ocena skuteczności tej ustawy jest jednak krytyczna –...