Lata KARTY

autor zdjęcia: PAP/Adam Urbanek

źródło: Rzeczpospolita

Ośrodek KARTA, niezależna organizacja pozarządowa z siedzibą przy ul. Narbutta 29, gromadzi i opracowuje indywidualne i grupowe świadectwa, wspomnienia, relacje i dokumenty mające na celu wyjaśnienie losów Polaków deportowanych na Wschód, więzionych, zamordowanych w ZSRR. Na zdjęciu: prof. Tomasz Strzembosz (P) i dyrektor KARTY Zbigniew Gluza (L). Warszawa, styczeń 1994 r.

autor zdjęcia: NAC

źródło: Rzeczpospolita

Gabriel Narutowicz (1865–1922) – pierwszy prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Został zastrzelony 16 grudnia 1922 r. przez zamachowca Eligiusza Niewiadomskiego w gmachu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. Urząd prezydenta piastował zaledwie pięć dni

autor zdjęcia: PAP/CAF/Stefan Kraszewski

źródło: Rzeczpospolita

Pierwszy Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” odbył się w Gdańsku w dwóch turach: 5–10 września i 26 września – 7 października 1981 r. Na zdjęciu: w przerwach w dyskusji trwają kolejne tury głosowania na ostatnie miejsce w Komisji Krajowej oraz do Komisji Rewizyjnej; pierwszy przed urną czeka Lech Wałęsa, za nim: Jacek Merkel i Mirosław Milewski. Gdańsk, 4 października 1981 r.

4 stycznia 2026 r. obchodziliśmy 44. rocznicę istnienia KARTY. Dziś jesteśmy ponad osiem dekad po II wojnie, która zdekonstruowała państwowość polską i najmocniej naznaczyła podświadomość obywateli. W sytuacji ostrej alternatywy – czy Rzeczpospolita pójdzie drogą demokracji, czy nacjonalizmu – KARTA przyniosła argumenty na tym rozdrożu.

Polski nacjonalizm nie jest składową pluralistycznej sceny parlamentarnej, lecz patologiczną naroślą na niej. Działa nie w ramach demokratycznego porządku partyjnego, rozpiętego w wymiarze ideowym między prawą a lewą stroną panoramy politycznej, ale toksyną niszczącą ten porządek. Rodzimy nacjonalizm ma inny rodowód niż nowe, podobne niby formacje na świecie, zawiązujące się zgodnie z populistyczną falą – ten nasz ma mocne historyczne zakorzenienie, chrzest dokonany krwią.

Przemyślana polityka historyczna

Takie rozpoznanie współczesnej rzeczywistości wymaga powrotu do przeszłości, wejrzenia w kolejne jej etapy, a po rozpoznaniu zagrożeń – prowadzenia przemyślanej polityki historycznej, neutralizującej szkodliwe procesy w społeczeństwie. A w III RP odwrotnie – jedyna taka polityka, jaką znamy, jest nacjonalistyczna. To w istocie przepis na katastrofę, której już Polska doświadczyła, tracąc niepodległość w XX w.

Praca nad historią najnowszą, szczególnie ta, która opiera się na wiarygodnych świadectwach źródłowych, niepoddanych tendencyjnym zabiegom interpretacyjnym, w końcu prowadzi do alertu. Mamy w życiu publicznym coraz więcej agresywnie głoszonego fałszu, idącego z głębi nacjonalizmu, którego nosiciele wzmacniają podział w społeczeństwie, trując wielką jego część swoją...