Architekci mikroświata

autor zdjęcia: dgeman Images/AFP

źródło: Rzeczpospolita

Poświęcona współpracy fizyków i chemików konferencja Solvaya w Brukseli (1911 r.): pochylona nad stołem Maria Skłodowska- -Curie, za nią stoi Ernest Rutherford

Sojusz chemii Marii Skłodowskiej-Curie i fizyki Ernesta Rutherforda doprowadził do obalenia dawnych modeli atomu i spektakularnego odkrycia jego jądra za pomocą cząstek alfa.

Gdy w 1897 r. Joseph John Thomson odkrył elektron, doprowadził do kryzysu tożsamości fizyki klasycznej. To, co dotychczas uznawano za niepodzielną, fundamentalną drobinę materii, okazało się mieć wnętrze.

W 1904 r. w marcowym wydaniu czołowego wówczas czasopisma naukowego „Philosophical Magazine” Thomson ogłosił, że według niego „atomy składają się z ujemnie naładowanych cząstek otoczonych przestrzenią dodatnio naładowaną”. Thomson zakładał, że atom jest sferą o promieniu rzędu 10–10 metra, wypełnioną jednorodnie rozproszonym ładunkiem dodatnim. W tej dodatniej „galarecie” osadzone miały być ujemnie naładowane elektrony, niczym rodzynki w cieście. Łączny ładunek ujemny elektronów równoważył ładunek dodatni, zapewniając elektryczną obojętność atomu. Ten kanon obowiązywał aż do 1911 roku, a w nauce był potocznie nazywany „modelem ciasta z rodzynkami” (plum pudding model).

Prawdziwa rewolucja nadeszła jednak z Paryża. Badania Marii Skłodowskiej-Curie nad zagadkowym promieniowaniem uranu i toru, które uczona nazwała „promieniotwórczością” (radioactivité), otworzyły drzwi do zupełnie nowej dziedziny nauki. Praca polskiej noblistki dostarczyła fizykom potężnego narzędzia: czystych, wysokoaktywnych emiterów cząstek alfa, takich jak rad i polon. Bez tych precyzyjnych instrumentów Ernest Rutherford i jego współpracownicy nigdy nie zdołaliby przeniknąć gęstej zasłony...