Przyszpilanie, czyli jak działają teorie spiskowe

autor zdjęcia: Wikipedia

źródło: Rzeczpospolita

Richard Hofstadter (1916–1970) – amerykański historyk i intelektualista, jeden z twórców nowoczesnych badań nad teoriami spiskowymi

autor zdjęcia: J-roe/wikipedia

źródło: Rzeczpospolita

Przerobione w Photoshopie zdjęcie Berta z Osamą bin Ladenem, opublikowane na stronie internetowej „Bert is Evil” w 1998 r., pojawiło się później na wiecu protestacyjnym w Bangladeszu w 2001 r.

źródło: Rzeczpospolita

Kard z serialu dokumentalnego „Teorie spiskowe” („Conspiracies Decoded”, Wielka Brytania 2020 r.)

źródło: Rzeczpospolita

POLSKA JEST ŻYCZLIWA Znak, Kraków 2026

Kluczem do zrozumienia popularności fantazji o globalnych spiskach jest właśnie ów niepozorny gest, w którym wiadomość o czymś, co wydarzyło się na drugim końcu świata, zostaje unieruchomiona na płaskiej przestrzeni korkowej tablicy.

Pinezki! Dziesiątki pinezek wbitych w wielką tablicę i połączonych nićmi, najlepiej czerwonymi. Do tego zdjęcia, nazwiska, tajemnicze symbole i oczywiście wycinki prasowe. To wszystko poprzetykane notatkami na żółtych karteczkach, często oznaczonymi znakami zapytania. Jak gdyby autor sam nie dowierzał w to, co powoli wyłania się przed jego oczyma. Oto mapa zbrodni. Graf odpowiedzialności i powiązań, w którym ostatecznie wszystko łączy się ze wszystkim w wielkiej sieci. Chaos przybierający pozory porządku, sens wyłaniający się z nieładu.

Ten obraz, znany z dziesiątek filmów i seriali, jest jednocześnie naprawdę dobrym modelem wyjaśniającym, jak w zasadzie działają teorie spiskowe i dlaczego są tak atrakcyjne. Kluczem do zrozumienia popularności fantazji o globalnych spiskach jest właśnie ów niepozorny gest przyszpilania, w którym wiadomość o czymś, co wydarzyło się na drugim końcu świata, zostaje choć na chwilę unieruchomiona na płaskiej przestrzeni korkowej tablicy.

48 tysięcy szpilek

W czasach wczesnolicealnych wybrałem się z kolegami na pokaz dawnego rzemiosła na zamku w Nidzicy. Zaczytywaliśmy się wtedy w fantastyce, grywaliśmy w gry i zamarzyło nam się, że nauczymy się wykuwać miecze. Nasze rozczarowanie nie miało granic, gdy okazało się, że w trakcie...