Państwo jako usługodawca

autor zdjęcia: blvdone

źródło: Rzeczpospolita

NEW YORK - CIRCA NOVEMBER 2018: Crowd of people walking street

Subsydiarność, czyli pomocniczość, wymieniona w preambule Konstytucji RP jako zasada działania państwa, to chyba najbardziej naruszany zapis konstytucyjny. Zamiast przenosić kompetencje niżej, do obywateli, przedsiębiorstw, samorządów, zamiast pomagać im w działaniu, państwo krępuje im ręce, decyduje za nich, kontroluje i karze – gdy miało im służyć.

Dość powszechnie postrzega się państwo w kategoriach władzy, czyli jako odgórną strukturę, której podporządkowani są obywatele czy poddani. Jest to powiązane z koncepcją państwa, które definiuje się jako instytucję dysponującą monopolem na stosowanie przemocy dla dobra ogólnego. Tak jednak być nie musi. Już w starożytności istniały inne teorie państwa.

Według Arystotelesa państwa powstawały oddolnie, najpierw rodziny stowarzyszały się w wieś, potem wsie w lokalną społeczność państwową wokół miasta – polis. Znamy też przypadki powstania władzy państwowej na zasadzie umowy między władcą a poddanymi. Na przykład na tej zasadzie miał według Biblii rozpocząć rządy w Izraelu król Dawid. Średniowieczny Nowogród zawierał ze swoim księciem umowę co do jego obowiązków.

Obecnie popularna jest idea „państwa opiekuńczego”, które ma zapewnić obywatelom odpowiedni poziom dobrobytu (welfare state). Bywa ona jednak kontestowana. Gwarancje socjalne prowadzą do pasożytnictwa i bierności części obywateli, stąd przezwisko „państwa niańki” (nanny state). Państwo takie za dużo kosztuje, jako zbyt rozbudowane, a przy tym, żeby jednym dać, musi drugim zabrać. Ponadto otrzymuje narzędzie do zbytniego poszerzenia swojej władzy i kontroli nad obywatelami, a od podopiecznych oczekuje podporządkowania. Państwo opiekuńcze to odmiana państwa „odgórnego”.

Państwo dla...