Gdynia, modernizm i przyszłość

autor zdjęcia: Katarzyna Gapska mpr

źródło: Rzeczpospolita

Właściwie każda strona ówczesnej sceny politycznej miała prawo uznać Gdynię jako symbol za swój i każda miała trochę racji

W kandydaturze Gdyni na listę UNESCO podkreślano, że wyjątkowość gdyńskiej historii polega na silnym splocie miasta z morzem i portem – mówi Grzegorz Piątek, pisarz i krytyk architektury, autor książki „Gdynia obiecana. Miasto, modernizm, modernizacja 1920–1939”.

Tego lata na listę światowego dziedzictwa UNESCO wpisane zostało Modernistyczne Centrum Gdyni, więc mamy na niej teraz 18 obiektów. W najnowszym wpisie doceniono uniwersalną wartość architektury i urbanistyki wczesnego modernizmu z lat 1926-39 i fakt, że to jeden z najlepiej zachowanych nowoczesnych portów. My sami podkreślamy, że należy do światowych dóbr o przełomowym znaczenia dla historii ludzkości. Jak to rozumieć?

Może nie należy tego czytać tak dosłownie. Moim zdaniem ta uniwersalność polega na mozaice lokalności, na poszerzaniu globalnego kanonu. Gdynia to przecież historia bardzo polska i osadzona w określonej epoce.

Każde z modernistycznych miast, które wcześniej trafiło na listę UNESCO, jest inne, bo powstawało w innych warunkach i odpowiadało na inne potrzeby. Czy to Kowno z lat 1919-1939, gdy miasto rozbudowywało się jako zastępcza stolica niepodległej Litwy, czy Tel Awiw w Izraelu jako kolonia żydowska w Palestynie, czy francuski portowy Hawr odbudowany w stylu modernistycznym po zbombardowaniu w czasie II wojny, czy Brasilia – stolica Brazylii stworzona od zera na przełomie lat 50. i 60. XX wieku.

Niemniej architektura Gdyni wpisuje się zarazem silnie w międzynarodowy modernizm.

Tak jak tamte miasta, jest realizacją uniwersalnej myśli urbanistycznej, ale w lokalnym wydaniu, z lokalną specyfiką. To zresztą bardzo ciekawy paradoks,...